Narkomania

Narkotyki są to środki chemiczne (syntetyczne i naturalne), mające zdolność wywoływania określonych doznań psychicznych, a których zażywanie prowadzi do uzależnienia.

Można wyodrębnić trzy rodzaje uzależnienia:

  • fizyczne;
  • psychiczne;
  • społeczne;

Zjawisko zależności fizycznej polega na rozwoju biologicznych reakcji przystosowawczych organizmu do skutków działania danej substancji. Temu procesowi towarzyszy zwykle wzrost tolerancji organizmu na dany środek, co objawia się tym, że ta sama dawka wywołuje coraz słabsze skutki. Rozwój tolerancji biologicznej następuje w wyniku szybszego metabolizowania i usuwania substancji z organizmu (tolerancja metaboliczna) oraz na skutek zmniejszania czułości receptorów komórek nerwowych na daną substancję (tolerancja komórkowa). Wzrost tolerancji wymusza konieczność zwiększania dawek w celu uzyskania tych samych efektów.

Uzależnieniu fizycznemu towarzyszy występowanie zespołu objawów abstynencyjnych w przypadku, gdy przyjmowanie zostanie wstrzymane lub wyraźnie ograniczone.

Zespół abstynencyjny polega na doznawaniu wielu przykrych zmian w organizmie i psychice osoby uzależnionej: głód danego środka, brak apetytu, poty, drgawki, dreszcze, bezsenność, wymioty, biegunki, bóle mięśni.

Uzależnienie psychiczne pojawia się po pewnym okresie (różnym w indywidualnych przypadkach) sporadycznego, okazjonalnego przyjmowania narkotyków. Jest to rodzaj fascynacji środkiem psychoaktywnym, stwarzający przymus myślenia o nim. Pomimo braku jakiejkolwiek fizycznej potrzeby przyjęcia narkotyku, pojawia się okresowo bardzo silne pragnienie znalezienia się pod jego wpływem. Na tym etapie człowiek ma jeszcze ciągle wrażenie, że kontroluje sytuację, że może zaprzestać dalszego używania narkotyków w każdej chwili. Odstawienie środka nie powoduje występowania objawów abstynencyjnych poza ogólnym podnieceniem i złym samopoczuciem.

Z kolei uzależnienie społeczne jest najczęściej rozumiane jako następstwo specyficznych interakcji młodego człowieka żyjącego w tzw. subkulturze środków odurzających, to jest w obrębie młodych ludzi, do których stylu życia należy nie tylko wspólne zażywanie narkotyków, ale również ich wzajemne przekazywanie i zdobywanie. Istotą tego rodzaju uzależnienia jest silne przywiązanie każdego z członków do grupy, do której przynależność wiąże się z koniecznością stosowania się do jej obyczajów i rytuałów, a odrzucenie przez grupę oznacza znalezienie się w próżni społecznej. Uzależnienie społeczne uważane jest za charakterystyczną cechę narkomanii młodzieżowej.


Przyczyny narkomanii

Generalnie można wyróżnić następujące powody, dla których (przeważnie młode) osoby sięgają po narkotyki:

  • chęć odurzenia się;
  • ciekawość i nuda;
  • wpływ grupy rówieśniczej;
  • ucieczka od problemów zewnętrznych;
  • ucieczka od problemów wewnętrznych;
  • wpływ faktu, że osoby dorosłe, będące modelami, a szczególnie rodzice, sami piją alkohol i biorą narkotyki.

Można też wyodrębnić następujące czynniki zwiększające ryzyko odurzania się i uzależnienia:

  1. osobowościowe:
    • brak stabilności emocjonalnej;
    • objawy neurotyczne występujące już w dzieciństwie – lęk, poczucie krzywdy;
    • poczucie zagrożenia, brak silnego wzorca ojca i matki w rodzinie;
    • brak zdolności do wysiłku i umiejętności rozwiązywania problemów;
    • niski poziom tolerancji na frustrację;
    • subiektywizm, submisja, labilność emocjonalna;
    • obniżone poczucie własnej wartości;
    • niski stopień uspołecznienia i odpowiedzialności;
    • niezaspokojona potrzeba afiliacji, potrzeba bycia w grupie;
    • kierowanie się w życiu zasadą przyjemności, a nie powinności;
    • obniżony system wartości i poczucia sensu życia;
  2. środowiskowe:
    • rodzina niepełna, rozbita lub zagrożona rozbiciem;
    • konflikty w rodzinie, niezgodność w metodach wychowawczych;
    • brak więzi w rodzinie, rodzina małodzietna;
    • jedyne dziecko w rodzinie z nadopiekuńczym systemem wychowania;
    • wysoka, rodzinna tolerancja dla palenia, picia, zażywania leków;
    • oboje rodzice pracujący poza domem, często w delegacji;
    • środowisko toksykomanów, narkomanów, alkoholików;
    • łatwy dostęp do narkotyków, alkoholu, leków i innych środków.

Często objawy zażycia narkotyku (np. wymioty), rozczarowują nowicjusza, ale nacisk innych, że może początkujący przyjął niewłaściwą dawkę lub stosował złą technikę, zachęca do pozostawania w grupie narkomanów.


Skutki zażywania narkotyków

Ogólnie mówiąc narkotyki uszkadzają w bezpośredni sposób mózg i układ nerwowy (niszczą nieodwracalnie komórki nerwowe - neurony), wpływają degradacyjnie na układy oddechowy (nowotwory płuc, krtani, wzmożoną podatność na infekcje nosa i gardła) oraz serce (migotanie przedsionków, nadciśnienie), wątrobę (uszkodzenie miąższu, nowotwory, marskość), szpik kostnyoraz układ rozrodczy. Zarówno u mężczyzn, jak i kobiet, zażywanie narkotyków powoduje zmiany w systemie hormonalnym. U pań może to być powodem nieregularnego miesiączkowania i zaburzeń płodności, co może być przyczyną nieplanowanego zajścia w ciążę. U mężczyzn może objawiać się spadkiem libido, uszkodzeniem plemników, brakiem wzwodu. Badania amerykańskie z lat 90. wskazują także na większy odsetek dzieci rodzących się z wadami mózgu, gdy którekolwiek z jego rodziców zażywało narkotyki. Uszkadzają one chromosomy.

Substancje te są też odpowiedzialne za wypłukiwanie wapnia z organizmu, (co powoduje utratę uzębienia i wysuszanie błon śluzowych), za brak apetytu i konsekwentnie spadek wagi ciała, za zmiany w obrazie krwi – obumieranie czerwonych ciałek.

Substancje odurzające, przyjmowane regularnie, zwłaszcza takie jak amfetamina, kokaina, heroina, LSD, w niekontrolowanych ilościach powodują degradację moralną objawiającą się utratą wartości, a niektóre także zwiększoną skłonnością do popełniania przestępstw zarówno pospolitych, jak i w stosunku do własnego życia oraz innych osób, wpływają też na rozwój zjawiska prostytucji, na dostarczanie środków narkotycznych nieletnim.

Narkotyki niszczą też psychikę, co może owocować wzrostem agresji, drażliwości narkomana, nieprawidłowym rozwojem jego osobowości, utratą hamulców moralnych, zaburzeniami emocjonalnymi i niedostosowaniem społecznym. Częste są także regres funkcji intelektualnych: trudności w myśleniu logicznym, spowolnienie toku myślenia, zaburzenia pamięci, brak wytrwałości w realizacji zamierzonych celów, trudności w nauce i pracy u osób regularnie spożywających niebezpieczne substancje narkotyczne.

Szczególnie wśród młodocianych narkomanów wystąpić mogą poważne zaburzenia w sferze życia instynktowego, co oznacza słabą kontrolę potrzeb instynktowych. Zanika instynkt płciowy, macierzyński, samozachowawczy, głód. U narkomanów poważnie uszkodzona zostaje aktywność woli. Osoba uzależniona nie ma innych realnych celów oprócz jednego „jak znaleźć kolejną działkę”.

Intoksykacja narkotyczna doprowadza także do różnego typu nieszczęśliwych zdarzeń. Wypadki przy pracy, wypadki drogowe, pożary czy utonięcia pod wpływem działania środków psychoaktywnych mogą wynikać z:

  • wydłużenia czasu reakcji na bodźce;
  • pogorszenia koordynacji ruchowej;
  • nierealistycznej oceny własnych możliwości;
  • obniżenia sprawności logicznego myślenia;
  • złej oceny sytuacji;
  • zmniejszenia kontroli nad własnym postępowaniem.
Opracowano na podstawie:
  1. Baran – Furga H. (1999), Uzeleżnienia. Obraz kliniczny i leczenie, Waszawa
  2. Cekiera Cz. (1992), Psychoprofilaktyka uzależnień oraz terapia i resocjalizacja osób uzależnionych, Lublin
  3. Cekiera Cz. (1985), Toksykomania, Warszawa
  4. Gaś Z. (1993), Profilaktyka uzależnień, Warszawa
  5. Haak H. (2000), Przymusowe leczenie narkomanów, Toruń
  6. Hołyst B. (1996), Narkomania - problemy prawa i kryminologii, Warszawa
  7. Karpowicz P. (2002), Narkotyki. Jak pomóc człowiekowi i jego rodzinie?, Białystok
  8. Krajewski K. (2001), Sens i bezsens prohibicji, Zakamycze: Kantor
  9. Niewiadomska I., Stanisławczyk P. (2004), Narkotyki, Lublin