Zespół uzależnienia od internetu

Uzależnienie od internetu jest, z racji niedawnego dopiero, choć bardzo szybkiego rozrostu sieci internetowej na skalę ogólnoświatową, zjawiskiem nowym. Internet otwiera przed jego użytkownikami przestrzeń ogromnych możliwości, ale stanowi również miejsce nieznanych wcześniej zagrożeń oraz nowego rodzaju uzależnień. Portale społecznościowe, przede wszystkim Facebook, z jednej strony dają szansę na wzbogacenie swojego życia towarzyskiego, z drugiej jednak prowokują różnego rodzaju zniekształcenia poznawcze związane z własną tożsamością – zdjęcia mają pokazywać daną osobę jako rozrywkową i atrakcyjną, jej zainteresowania powinny poświadczać jej inteligencję, natomiast luźny styl wpisów jej towarzyskość i bezproblemowość. Rozdźwięk pomiędzy tożsamością prawdziwą a internetową oraz idące za nim dezawuowanie realnego siebie na rzecz siebie wirtualnego, prowadzi do chaosu w sferze emocji, owocującego w końcu uzależnieniem.

Zagrożenia związane z portalami społecznościowymi to oczywiście tylko jeden z wielu obszarów niebezpieczeństw związanych z internetem. Dr Kimberly Young, jedna z największych badaczy uzależnienia od internetu, dokonuje jego następującej klasyfikacji:


Erotomania internetowa wiąże się z kompulsywnym oglądaniem stron pornograficznych (często połączonym z masturbacją) – jest to szczególnie destrukcyjne dla życia seksualnego w ogóle, gdyż zaburza postrzeganie seksualności, uprzedmiotawiając ją i odzierając z pierwiastka emocjonalnego. Oglądany na ekranie komputera, czysto komercyjny świat seksu, kreuje często nierealne oczekiwania wobec partnera, niespełnianie zaś tych oczekiwać budzi frustrację i przenosi się na inne obszary relacji. Erotomania internetowa podtrzymuje też takie zjawiska jak pedofilia czy zoofilia, rozpowszechniane w sieci.

Socjomania internetowa oznacza potrzebę nawiązywania i podtrzymywania coraz to nowszych kontaktów internetowych. Osoby uzależnione ogromną część swojego czasu poświęcają na przebywanie na portalach społecznościowych, różnego rodzaju czatach oraz forach; zazwyczaj mają one niedostatecznie rozwinięte kompetencje społeczne i nie potrafią nawiązać bliskiej relacji w „realu”. Sieć służy im więc do uzupełnienia tego niedostatku w patologiczny sposób, socjomania podtrzymuje bowiem i utrwala destrukcyjny schemat unikania kontaktu z innymi poza światem wirtualnym.

Uzależnienie od sieci objawia się poczuciem ciągłego przymusu bycia obecnym w internecie. Osoby uzależnione nieustannie sprawdzają swoje skrzynki mailowe, surfują ze strony na stronę bez konkretnego celu, zbierają niepotrzebne informacje, które szybko zapominają, oglądają przypadkowe filmy na Youtube. Brak dostępu do internetu wywołuje w nich poczucie lęku i braku bezpieczeństwa.

Przeciążenie informacyjne wiąże się potrzebą posiadania coraz to nowszych informacji z dziedzin, z którymi dana osoba często nie ma nic wspólnego. Domaga się jednak natychmiastowego zaspokojenia jej ciągle rosnącego informacyjnego głodu. Pozbawiona tej gratyfikacji czuje się bezbronna i zirytowana.

Uzależnienie od komputera różni się od wyżej wymienionych tym, że dla osoby uzależnionej ważne jest właśnie przebywanie przed samym komputerem, niekoniecznie podłączonym do internetu. Czynności, jakie na komputerze wykonuje, nie są dla niej istotne.


Warto jeszcze wspomnieć o Zaburzeniu grania w gry internetowe (Internet Gaming Disorder), odznaczającym się coraz większym zaabsorbowaniem grami, występowaniem objawów odstawiennych, gdy nie ma dostępu do gier, rosnącym zapotrzebowaniem na granie, utratą alternatywnych zainteresowań oraz graniem w celu złagodzenia negatywnego nastroju (jest to tzw. „mechanizm nałogowej regulacji uczuć”).

Niektóre z powyższych typów komputerowych uzależnień częściowo się ze sobą pokrywają, np. ciężko mówić o socjomanii internetowej bez wspominania o uzależnieniu od sieci w ogóle, ważne jest jednak, jaką dominującą potrzebę uzależnienie zaspokaja.

Aby można było mówić o uzależnieniu od komputera i internetu u danej osoby, musi ona odpowiedzieć twierdząco przynajmniej na pięć z poniższych pytań:

  • Czy czujesz się zaabsorbowany Internetem (myślisz o poprzednich bądź następnych pobytach w sieci)
  • Czy czujesz potrzebę używania Internetu przez coraz dłuższy okres czasu?
  • Czy wielokrotnie miałeś nieudane próby kontroli, ograniczenia czasu lub zaprzestania korzystania z Internetu?
  • Czy czułeś się niespokojny, markotny, zirytowany, przygnębiony, gdy próbowałeś ograniczać czas w Internecie lub zaprzestać korzystania z niego?
  • Czy pozostajesz w sieci dłużej niż pierwotnie planowałeś?
  • Czy ryzykujesz utratę ważnych relacji, prac, możliwości kariery lub nauki z powodu Internetu?
  • Czy oszukałeś kogoś z rodziny, bliskich lub terapeutów, aby ukryć narastający problem Internetu?
  • Czy używasz Internetu jako sposobu na ucieczkę od problemów lub sposobu na pogorszony nastrój (uczucia bezradności, winy, lęku, depresji)?

Uzależnienie od komputera jest w istocie uzależnieniem od określonych stanów, jakie się dzięki komputerowi osiąga. Stany te zaczynają odgrywać pierwszorzędną rolę w życiu osoby uzależnionej – cierpią na tym jej relacje rodzinne, partnerskie, koleżeńskie, jej zainteresowania, zdrowie fizyczne i psychiczne, a przede wszystkim cały świat emocji i wartości, który zostaje przez uzależnienie w ogromnym stopniu zawłaszczony.

Opracowano na podstawie wykładu i zajęć lek. med. R. Wojnara, zawartego w materiałach pt. „Stawka warta...szkolenia – 2016 – program szkoleniowy dla uczestników szkoleń certyfikowanych, akredytowanych przez KBPN i PARPA”